DIEREN – Het is een aangrijpend verhaal: een rabbijn die met zijn hele gezin bij Dieren uit de trein naar Auschwitz springt en daarmee aan de dood in het beruchte vernietigingskamp weet te ontsnappen. De geschiedenis was bij veel mensen in Dieren bekend, maar lange tijd was onduidelijk of het verhaal ook daadwerkelijk gebeurd was. Inwoner Frans Koevoets wist na twintig jaar de waarheid boven tafel te krijgen. Deze bleek anders dan gedacht. Woensdag werd langs het spoor in Dieren een monument onthuld.
Ongeveer 20 jaar geleden hoorde Koevoets het verhaal over het mysterie na een kerkmis. “Het leek eerst een gerucht te zijn”, vertelt hij. “Ik liet het soms een tijdje rusten, maar kon het daarna niet meer loslaten.”
Voor Koevoets was dat de aanleiding om de onderzoeksjournalisten van het radioprogramma Adres Onbekend in te schakelen. Samen doken ze in de zaak. De waarheid bleek anders dan gedacht, maar daardoor niet minder aangrijpend.
Wanhopige sprong
Het bleek niet om een rabbijn te gaan, maar om de vijftienjarige Nathan Wijnperle, die samen met zijn moeder Elsa op transport naar Auschwitz was gezet. Toen de trein langs Dieren denderde, besloten zij de wanhopige sprong te wagen. Door een snelle handeling van een medewerker van de NS bleef de ontsnapping onopgemerkt. Na de sprong waren ze nog niet veilig. De omgeving van Dieren was omgeven door Duitse legerposten, waaronder het beruchte SS-kamp Avegoor.
Pastoor
Nathan en Elsa klopten aan bij de lokale pastoor, een gewaagde stap, aangezien het politiebureau slechts zeven meter van de pastorie aan de Hoogstraat verwijderd was. Met hulp van de pastoor werden zij ondergebracht in het café van Toon en Dien Smulders. Daar zaten ze enkele dagen ondergedoken, totdat Twan Mainz van verzetsgroep MaZwaKo hen ophaalde.
Via Amsterdam werden ze naar een onderduikboot in Limburg gebracht, waar zij de rest van de oorlog doorbrachten. Voor Koevoets is de onthulling van het monument dus het einde van een lange zoektocht, maar hij kijkt met trots naar het resultaat. “Het heeft een nieuwe bladzijde aan de geschiedenis van Dieren toegevoegd”, verteld hij. “Het is een echt Dieren’s verhaal.”
Een monument voor het verhaal
“Ze hebben ontzettend veel engeltjes op hun schouder gehad”, vertelt Caroline Wijnperle, dochter van Nathan, tijdens de onthulling van het monument. Voor haar is het ontroerend dat er nu een monument staat ter nagedachtenis aan dit verhaal. “Het is zo ongelofelijk bijzonder dat je 83 jaar na dato dit monument mag neerzetten.”
Ook voor Frans Houben was het een bijzondere dag. Hij maakte het monument en nam daarbij zijn eigen oorlogsgeschiedenis mee. “Mijn vader zat bij de NSB en na de oorlog kwam ik in een internaat terecht. Het voelt alsof de cirkel nu een beetje rond is, nu mijn geschiedenis ook aan dit verhaal is gebonden. Toen mij werd gevraagd dit monument te maken, had ik dat vanwege mijn verleden niet verwacht. Ik ben er nog steeds een beetje stil van.”
Symboliek in glas
Het monument is gemaakt van glas. De drie zwarte staven verbeelden de treinen naar Auschwitz. Twee verticaal geplaatste staven symboliseren de sprong van de twee vluchtelingen.
