ARNHEM – Wie was er fout in de Tweede Wereldoorlog en wie werkte samen met de Duitse bezetter? Voor dat soort onderzoek moest je tot voor kort naar het Nationaal Archief in Den Haag, maar vanaf deze woensdag kan dat ook in het Gelders Archief in Arnhem.
Het Nationaal Archief in Den Haag is al jaren bezig met een monsterklus. Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) wordt gedigitaliseerd. Daarin zitten documenten van 300.000 Nederlanders die werden verdacht van samenwerking met de Duitse bezetter, verraad, NSB-lidmaatschap of het werken voor het Duitse leger. Rechtbankverslagen, dagboeken, foto’s en andere documenten worden digitaal beschikbaar gemaakt.
De Nederlandse regering in Londen zette tijdens de oorlog een systeem op om te bepalen hoe deze zogenaamde collaborateurs zouden moeten worden onderzocht en berecht. Alle bewijsstukken, zoals verslagen van opsporingsdiensten, gerechtelijke stukken, en lidmaatschapsbewijzen van NSB-organisaties zijn bewaard in het CABR.
Niet meer naar Den Haag
Er zijn twee redenen dat het enorme archief wordt gedigitaliseerd. “Bij het archief in Den Haag komen echt veel bezoekers. Er is veel vraag naar. Daarom zijn we ook begonnen met het deel waar de meeste vraag naar is. Maar de bedoeling is dat uiteindelijk alles digitaal wordt”, zegt Rachel Westerveld, die vanuit het Gelders Archief samenwerkt met het CABR in Den Haag.
Achterhoekse gemeenten niet per se ‘fout’ in oorlog, blijkt uit onderzoek
“Daarnaast gebeurt het ook vanuit het idee om het archief voor simpelweg meer mensen toegankelijk te maken. Met een plek in de regio kan dat nu”, aldus Westerveld.
Inmiddels is ongeveer een derde van het CABR gedigitaliseerd, van context voorzien en volledig doorzoekbaar gemaakt. Die gedigitaliseerde dossiers kunnen nu in iedere provincie in het regionale archief bekeken worden op beveiligde computers. Op naam kan gezocht worden naar informatie. Zo ook in de studiezaal van het Gelders Archief in Arnhem.
Niet zomaar mogelijk
Maar dat gaat niet zomaar: er zijn enkele voorwaarden. Zo moet je van tevoren een tijdslot reserveren. Daarnaast benadrukt het Gelders Archief dat het digitale CABR bedoeld is voor mensen met een onderzoeksbelang, zoals familieonderzoek of wetenschappelijk onderzoek. Wie naar het regionale archief wil komen om het digitale CABR te bekijken, heeft een inzagebesluit nodig.
“Dat is een formulier dat we op locatie maken en waarop je de reden van je bezoek invult, bijvoorbeeld om familie-informatie of vanwege wetenschappelijk onderzoek. In geval van het tweede is ook een goedgekeurde onderzoeksopzet nodig.”
Privacy
Het archief bevat veel persoonlijke gegevens. Maar mag dat zomaar bekeken worden? Over het openbaar toegankelijk maken van het CABR is al lange tijd discussie. De Autoriteit Persoonsgegevens besloot dat dat nog niet kan, zolang er geen wijziging in de wet is. Die wijzigingen liggen nu bij het demissionaire kabinet, dat recent aangaf het archief zo snel mogelijk voor iedereen digitaal beschikbaar te willen maken.
Piet verspreidde verzetskrant en moest dat met de dood bekopen
