DE STEEG – De gemeente Rheden presenteert een sluitende begroting voor de komende jaren, maar voor inwoners blijft op belangrijke punten onduidelijk wat die begroting hen daadwerkelijk kost. De gemeente voert voor €12,3 miljoen aan ombuigingen door en verhoogt onder meer de afvalstoffenheffing. Tegelijkertijd lopen de financiële risico’s rond Jeugd en Wmo op tot €3,1 miljoen.
De gemeente noemt de begroting voor 2027 structureel sluitend. In 2027 blijft onder de streep maar €48.000 over. Dat bedrag loopt op naar ongeveer €356.000 in 2030. Maar achter die sluitende cijfers zitten forse ombuigingen, hogere lokale lasten en financiële onzekerheden.
De gemeente benadrukt bij de vragen van Studio Rheden dat het nog om een ontwerpbegroting gaat. De gemeenteraad moet de begroting nog behandelen en kan de voorstellen wijzigen.
€12,3 miljoen aan ombuigingen
In totaal is €12,3 miljoen aan ombuigingen in de begroting verwerkt. Daarvan bestaat ongeveer €7,2 miljoen uit lagere uitgaven. Nog eens €5,1 miljoen komt uit hogere inkomsten.
De gemeente zegt dat de maatregelen onder meer betrekking hebben op personeel, vastgoed, subsidies, dienstverlening en lokale lasten. Maar op de vraag welke concrete bezuinigingen inwoners daarvan merken, blijft het antwoord algemeen.
Volgens de gemeente gaat het onder meer om een “kritischer inzet van voorzieningen binnen het sociaal domein”, een soberdere uitvoering, efficiencymaatregelen en een scherpere prioritering van middelen. Welke voorzieningen daardoor precies anders worden uitgevoerd, vertelt de perswoordvoerder niet.
Ook zegt de gemeente dat de ombuigingen niet hebben geleid tot het volledig stopzetten van een bepaalde dienstverlening, organisatie of activiteit. Tegelijkertijd geeft de gemeente aan dat er wel sprake is van een soberdere uitvoering.
Voor een inwoner blijft daarmee de belangrijkste vraag grotendeels onbeantwoord: waar wordt daadwerkelijk minder aan uitgegeven en wat merkt iemand daar thuis of in de buurt van?
€2 miljoen risico bij bezuinigingen
De gemeente houdt bovendien rekening met het risico dat niet alle €12,3 miljoen aan ombuigingen wordt gerealiseerd. Daarvoor is €2 miljoen opgenomen in het risicoprofiel. Dat is geen verwachting dat de gemeente daadwerkelijk €2 miljoen tekortkomt, benadrukt de perswoordvoerder van de gemeente Rheden. Het is een risico-inschatting.
De gemeente zegt met monitoring en aanvullende maatregelen te willen voorkomen dat de ombuigingen niet worden gehaald. Ook hier blijft het antwoord op een belangrijk punt weer beperkt. De gemeente maakt niet duidelijk welke onderdelen van de €12,3 miljoen vooral verantwoordelijk zijn voor het risico van €2 miljoen.
Risico's Jeugd en Wmo lopen fors op
Op het gebied van Jeugd en Wmo zijn de financiële risico’s wel concreet. Voor Jeugd is €1,8 miljoen als risico opgenomen. Voor Wmo-begeleiding gaat het om €1,2 miljoen en voor huishoudelijke hulp om €100.000. Samen komt dat uit op €3,1 miljoen.
Het risico was eerder €1,75 miljoen. Het bedrag is daarmee met €1,35 miljoen toegenomen.
Bij Jeugd rekent Rheden op besparingen door de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en lokale maatregelen. De gemeente wil onder meer meer preventie, eerdere ondersteuning en minder zware jeugdhulp. Maar wanneer die besparingen precies zichtbaar worden en hoeveel ze opleveren, kan de gemeente niet zeggen.
Als de besparingen tegenvallen, wordt eerst gekeken naar aanvullende beheersmaatregelen en bijstelling binnen de planning- en controlcyclus. Wat die maatregelen concreet zouden kunnen zijn, wordt ook niet vermeld. Dat maakt het heel moeilijk om te beoordelen hoe hard de financiële basis onder de begroting is.
Half miljoen per jaar voor lokale jeugdteams
Rheden investeert vanaf 2027 jaarlijks €500.000 in de ontwikkeling van de ‘Stevige Lokale Teams’. Dat gebeurt drie jaar lang. De investering moet op termijn leiden tot minder gebruik van zware en dure jeugdhulp. De gemeente verwacht dat de effecten de komende jaren zichtbaar worden. Wanneer de investering van in totaal €1,5 miljoen zichzelf financieel terugverdient, kan het college niet aangeven. De gemeente noemt de snelheid waarmee de besparingen zichtbaar worden nog “onzeker”.
Afvalstoffenheffing opnieuw fors omhoog
Voor inwoners is een andere ontwikkeling directer merkbaar. De afvalstoffenheffing steeg in 2026 al met 25 procent. Voor 2027 wordt in de ontwerpbegroting opnieuw uitgegaan van een stijging van ongeveer 20 procent.
Volgens de gemeente stijgen de geraamde kosten voor afval van ongeveer €6,1 miljoen naar bijna €7 miljoen. De afvalstoffenheffing moet volgens de gemeente kostendekkend zijn.
De gemeente geeft echter geen bedrag voor wat een gemiddeld huishouden in 2027 extra kwijt is.
Dat is opvallend, omdat in de ontwerpbegroting al met voorlopige tarieven wordt gerekend. De definitieve tarieven moeten eind 2026 nog door de gemeenteraad worden vastgesteld.
De gemeente wijst daarom op het formele besluitvormingsproces. Voor een inwoner geeft dat antwoord echter nog geen duidelijk beeld van de gevolgen voor de eigen portemonnee.
Totale woonlasten stijgen, maar bedrag blijft onbekend
Ook bij de totale woonlasten blijft het antwoord van de gemeente erg algemeen. In de ontwerpbegroting wordt uitgegaan van een stijging van de OZB met 3 procent, een stijging van de afvalstoffenheffing met ongeveer 20 procent en een stijging van de rioolheffing met 3 procent. Daarmee is duidelijk dat de gemeentelijke lasten voor inwoners weer flink omhoog gaan.
De gemeente zegt echter geen exact bedrag te kunnen noemen voor de totale woonlasten van een gemiddeld huishouden. Dat komt volgens het college doordat de belastingverordeningen nog moeten worden vastgesteld en de definitieve WOZ-waarden van invloed zijn op de OZB. Dat is formeel juist, maar het geeft inwoners nog steeds geen antwoord op de vraag hoeveel zij volgend jaar ongeveer meer kwijt zijn.
Een voorlopige berekening op basis van de uitgangspunten in de ontwerpbegroting zou inwoners wel een indicatie kunnen geven. Die geeft de gemeente in de beantwoording niet.
Daar komt bij dat de hoogte van de afvalstoffenheffing mede afhankelijk is van het soort aansluiting en de gebruikte container. De uiteindelijke woonlast verschilt daardoor per huishouden.
De conclusie van de gemeente is daarom vooral dat de woonlasten “naar verwachting verder zullen stijgen”. Hoeveel verder, blijft vooralsnog onduidelijk.
Financiële buffer is ruim, maar niet onbeperkt
De gemeente beschikt volgens de begroting over ruim €26,2 miljoen aan weerstandscapaciteit. Daartegenover staat een berekend risicoprofiel van €10,35 miljoen. Daarmee komt de weerstandsratio uit op 2,5. De gemeente noemt een ratio boven 2,0 volgens de eigen normen “uitstekend”. Dat betekent dat de beschikbare weerstandscapaciteit 2,5 keer zo groot is als het berekende risicoprofiel.
Maar dat betekent niet dat Rheden €26,2 miljoen vrij kan uitgeven. De weerstandscapaciteit is bedoeld om financiële risico’s op te vangen. Op de vraag welke tegenvaller voor 2027 het college het meest vreest, komt opnieuw weer geen concreet antwoord. De gemeente verwijst naar de verschillende uitdagingen en risico’s die in de risicoparagraaf zijn opgenomen.
Kosten herindeling blijven onduidelijk
Ook over de voorgenomen herindeling met Brummen geeft de gemeente geen bedrag. In de begroting zijn wel middelen opgenomen voor onder meer het herindelingsontwerp, het herindelingsadvies en het verbeteren van processen. Een afzonderlijk totaalbedrag voor de voorbereiding in 2027 is er volgens de gemeente niet.
Ook over de verwachte kosten tot aan de mogelijke samenvoeging wordt geen bedrag genoemd. Die kosten zijn volgens het college afhankelijk van de besluitvorming en de landelijke procedures.
Begroting sluitend, maar veel vragen blijven liggen
De gemeente Rheden presenteert dus een structureel sluitende begroting. Dat is een belangrijk financieel gegeven. Maar de beantwoording van vragen over de gevolgen voor inwoners laat ook zien dat achter die cijfers veel onzekerheden zitten.
Er is €12,3 miljoen aan ombuigingen. Er is een risico van €2 miljoen dat die niet volledig worden gerealiseerd. De risico’s rond Jeugd en Wmo bedragen €3,1 miljoen. De afvalstoffenheffing gaat naar verwachting opnieuw fors omhoog en ook de OZB en rioolheffing stijgen. Tegelijkertijd worden belangrijke vragen over de concrete gevolgen voor inwoners niet altijd beantwoord.
De gemeente verwijst daarbij meerdere keren naar het nog te voeren politieke debat en de uiteindelijke besluitvorming door de gemeenteraad. Dat is bestuurlijk begrijpelijk. Voor inwoners die willen weten wat zij gaan betalen en wat zij ervoor terugkrijgen, blijft daarmee echter nog veel onduidelijk.
De gemeenteraad bespreekt de begroting de komende weken. De besluitvorming over de begroting staat gepland voor 3 november.
