VELUWE – De grootste zoetwaterbel van Nederland, diep onder de Veluwe, staat steeds verder onder druk. Ondanks de regen van de afgelopen dagen blijft droogte het grondwater en de Veluwse beken hard raken. Volgens Maarten Veldhuis van de provincie Gelderland zorgt de combinatie van droge, warme jaren en grondwaterwinning voor steeds grotere problemen.
Veldhuis was jarenlang werkzaam bij Waterschap Vallei en Veluwe en weet veel van de zoetwaterbel. Hij ziet dan ook dat de droogte veel invloed uitoefent op de Veluwe en de zoetwaterbel. “Ik had gehoopt dat het grondwater langer baat had bij de enorme aanvulling van regenwater in 2023 en 2024, maar het mocht niet zo zijn.”
Wat is de zoetwaterbel?
De zoetwaterbel onder de Veluwe is een enorme voorraad zoet grondwater die zich diep onder de zandgronden bevindt. Regenwater zakt door de bodem en wordt daar opgeslagen. Omdat het water daar heel lang blijft, vormt zich een grote zoetwaterreserve.
De langdurige droogte is een slecht teken, omdat de zoetwaterbel daardoor minder wordt aangevuld en het grondwaterpeil daalt. De zoetwaterbel is belangrijk voor zowel mens als natuur: het water wordt gebruikt als drinkwater en zorgt ervoor dat beken, planten en dieren op de Veluwe voldoende water hebben.
‘Het systeem begint het op te geven’
De zoetwaterbel, die zeven tot tien keer zoveel water bevat als het IJsselmeer, is niet zomaar verdwenen. Toch waarschuwt Veldhuis voor grote effecten. Als er nog tientallen droge jaren volgen dan ‘zien we iets gebeuren wat we nog nooit mee hebben gemaakt’. “Het is een heel bijzondere waterbel die we overeind willen houden.”
Het stroomt en borrelt weer op de Veluwe: ‘Echt helemaal geweldig’
Een wandeling over de flanken van de Veluwe laat zien dat de meeste beektrajecten in het Renkums Beekdal droog staan. “Het hele dal kleurt geel. Het is extreem, maar de nieuwe werkelijkheid. Je kan zeggen dat het systeem het begint op te geven. Het water stroomt niet meer en al het leven is eruit.”
Urgentie
Verschillende beekjes komen droog te staan. “Het geeft de urgentie echt aan. Ik heb het niet vaak zo droog gezien, maar de laatste jaren wordt het helaas normaler. Dat zegt mij heel veel. We zijn weer een stapje verder op de ladder van de droogte op de Veluwe.”
Dat komt door de geringe neerslag van de afgelopen twee jaar en de hoge verdamping, maar ook doordat wij als mensen grondwater aan de zoetwaterbel onttrekken. “Het is heel schoon drinkwater en waardevol voor de natuur. En hoe meer water wij van die zoetwaterbel opnemen, hoe minder er overblijft. De combinatie van steeds meer warme droge jaren en grondwateronttrekkingen ga je steeds meer merken op de Veluwe.”
Grote gevolgen
Voorlopig kunnen we nog drinkwater uit de zoetwaterbel winnen. “Maar voor de natuur heeft het grote gevolgen. De flanken worden steeds minder nat, beken vallen droog”, voorspelt Veldhuis.
Tekst gaat verder onder de video:
Mochten de droge jaren aanhouden, dan is het beeld somber. “Als we vaker dit soort droge jaren krijgen, wordt het heel pittig voor de Veluwe, de natuurgebieden, de landbouw, maar ook voor de mens. Ik hoop weer op natte, normale jaren wat betreft de neerslag, zeker natte winters, want dan vul je het grondwater goed aan.”
Wat kan jij doen?
“Aan het weer kunnen we niet zoveel doen.” Maar jij kan zelf ook je steentje bijdragen, waardoor er minder water uit de zoetwaterbel gehaald moet worden. “Denk aan minder water geven in je tuin, in je zwembad of hoelang je onder de douche staat.”
Ook zou een opener loofbos in plaats van gesloten naaldbos een oplossing zijn, dat verdampt minder. “Dat zijn grote sleutels om aan te draaien, maar dat kost tijd.”
‘Een uitzonderlijke situatie’ in de Rijn, scheepvaart ondervindt hinder
Historisch weinig water in de Rijn: record uit 1947 gebroken
Waterpeil bereikt historisch laagtepunt: ‘Kan nog weken duren’
