DE STEEG – De gemeente Rheden wil de komende jaren geen nieuwe grootschalige zandwinningen meer langs de IJssel. Volgens het gemeentebestuur zijn de risico’s voor landschap, bodem en water veel te groot. Daarmee komt er geen uitbreiding van zandwinning in onder meer de Havikerwaard bij De Steeg.
De gemeente Rheden wil de komende jaren geen nieuwe grootschalige zandwinningen meer langs de IJssel. Volgens het gemeentebestuur zijn de risico’s voor landschap, bodem en water veel te groot. Daarmee komt er geen uitbreiding van zandwinning in onder meer de Havikerwaard bij De Steeg.
Zorgen over landschap en water
Wethouder Paul Hofman van GroenLinks-PvdA zegt dat de gemeente uitgebreid heeft gekeken naar de gevolgen van nieuwe zandwinning. Daarbij ging het om de leefomgeving, natuur, waterhuishouding en de toekomst van de IJsselvallei. Volgens Hofman wegen die gevolgen zwaarder dan de economische voordelen.
“De afgelopen periode is veel gesproken over plannen voor nieuwe zandwinningen in de uiterwaarden van de IJssel. Als gemeente hebben we hierover goed gekeken naar de mogelijke impact op onze leefomgeving, landschap, natuur, waterhuishouding en de toekomst van de IJsselvallei”, zo schrijft Hofman.
Geen steun voor grootschalige projecten op lange termijn
De gemeente heeft daarom besloten geen steun te geven aan nieuwe grote zandwinprojecten. Hofman zegt dat dit past bij de langetermijnvisie van Rheden en bij zorgen die leven onder inwoners en andere betrokkenen.
“Gemeente Rheden heeft dan ook besloten om geen steun te geven aan nieuwe grootschalige zandwinprojecten langs de IJssel, omdat de consequenties voor het landschap, de bodem en het water te groot zijn en onze langetermijnvisie in de weg staan.”
Tijdens de behandeling van de vergunning van K3 Delta waren medewerkers van het bedrijf K3 Delta meerdere keren in grote getale aanwezig bij raadsvergaderingen in De Steeg. Na afloop werd er ook nog lang nagepraat buiten de raadszaal. De onvrede over de uitkomst was daarbij duidelijk merkbaar bij de medewerkers van K3 Delta.
Bodem en water centraal
Volgens Hofman vormen water en bodem de basis van alles in Rheden. Grote en diepe zandonttrekking kan volgens hem invloed hebben op grondwaterstromen, drinkwater en de veerkracht van het landschap. “Water en bodem zijn de basis van alles wat we doen in Rheden — van onze landbouwgronden tot drinkwatervoorziening en natuurwaarden.”
Besluiten over zandwinning mogen volgens de wethouder niet alleen gebaseerd zijn op korte termijn winst. Hofman: “Besluiten over deze grondstoffen mogen niet alleen op korte termijn economische belangen baseren, maar moeten worden beoordeeld op hun bijdrage aan een toekomstbestendige leefomgeving.”
Zandwinning in de Havikerwaard
In de Havikerwaard wordt sinds 2017 zand gewonnen. Het bedrijf K3 Delta haalt daar tot wel 30 meter diep miljoenen kubieke meters zand uit de bodem. Dat gebeurt ook massaal op grond van landgoed Middachten.
Landgoed Middachten
Stichting Kasteel Middachten werd opgericht in 1986 en bezit ongeveer 900 hectare grond. Daarmee hoort het tot de grootste particuliere landgoederen op de Veluwe. De stichting heeft er veel belang bij dat K3 Delta een vergunning krijgt. Want de opbrengsten zouden onder andere gebruikt worden voor het onderhoud van het Kasteel Middachten in De Steeg.
Maar er is ook kritiek op Middachten. Volgens tegenstanders maakt het landgoed het ook mogelijk dat boeren op gronden bij Ellecom grote megastallen kunnen bouwen. Dat roept heel veel weerstand op bij inwoners, voornamelijk uit Ellecom maar ook bij natuurorganisaties.
Vervuilde grond
K3 Delta spreekt van gebiedsontwikkeling. Na afloop van de winning worden deze diepe plassen opgevuld met (vaak vervuilde) grond van andere plekken uit de provincie. Volgens het bedrijf ontstaat zo nieuwe riviernatuur met wandel- en fietspaden. Ook noemt K3 Delta dit een vorm van rivierverruiming.
Op de bovenstaande foto is te zien hoe K3Delta wilde dat het nieuwe gebied eruit zou zien. K3 diende een voorstel in om in het rode gedeelte zand te winnen, waardoor daar de komende jaren een nieuw gat zou ontstaan. Het vergunde project is 135 hectare groot. De uitbreiding tot 2040 zou 60 hectare bedragen, waarvan 41,6 hectare agrarisch blijft. Het is niet bekend hoe groot het totale gebied van K3Delta is.
Zandwinputten
Zandwinning in de Havikerwaard kan het landschap blijvend veranderen. Het weghalen van rivierzand laat diepe gaten achter in het gebied. Volgens deskundigen kan dit negatieve gevolgen hebben voor de rivier en het schone grondwater van de Veluwe.
Wettelijk is het toegestaan om zandwinputten te vullen met vervuilde grond. Sinds 2009 mogen diepe putten worden volgestort met grond of baggerslib zonder vergunning, zolang het materiaal niet te vervuild is en het ophogen bijdraagt aan de natuur. Voor aannemers is dit aantrekkelijk, omdat ze betaald krijgen om vervuilde grond en baggerspecie af te voeren. Hoe vervuild de groed precies is, is niet bekend.
Bedrijf fel tegen besluit
K3 Delta reageert boos op het besluit van de gemeente. Het bedrijf noemt de keuze “kortzichtig en onbegrijpelijk”. Iwan Reerink van K3 Delta zegt: “De gemeente mag piketpalen slaan, maar laat nu een slagboom vallen”.
Volgens het bedrijf maakt zandwinning plannen voor het gebied betaalbaar. Ook wijst K3 Delta erop dat het inmiddels een groot deel van de Havikerwaard in bezit heeft inclusief een oude boerderij. Het bedrijf waarschuwt de gemeente ook dat de houding van de gemeente Rheden de samenwerking moeilijker maakt.
“Het besluit van de gemeente maakt samenwerking helaas niet makkelijker. Het uitsluiten van ontgronding laat kansen liggen om in gesprek te gaan over wat in een gebied mogelijk is én hoe dat te bereiken is.”
Uitbreidingsplan afgewezen
K3 Delta kocht zelfs extra gronden in het noordoostelijk deel van de Havikerwaard, waaronder een zeer grote boerderij met omliggende weilanden. Daarna diende het bedrijf in augustus 2025 een voorstel in bij de gemeente, Rijkswaterstaat en de provincie Gelderland voor een uitbreiding van de zandwinning.
Volgens K3 Delta ging het om een fors aangepast plan, met onder meer een grote nevengeul en aansluiting op Ruimte voor de Rivier 2.0 en de Kaderrichtlijn Water. De uitbreiding zou langer werk bieden aan veel mensen en zand leveren voor de regionale woningbouw.
Maar de gemeenteraad liet zich niet overtuigen en stemde in met een ‘nee’ tegen nieuwe grootschalige zandwinning.
Kritiek en steun van landgoederen
Landgoed Twickel, eigenaar van gronden in de Fraterwaard en bij Rheden, is blij met het besluit. Wel zegt het landgoed dat de gemeente meer moet doen voor het behoud van landbouw in de uiterwaarden.
Ook landgoed Middachten maakt zich zorgen. Rentmeester Age Fennema zegt: “Als landgoederen zetten we in de IJsselvallei in op instandhouding en versterking van de landbouw in een cultuurlandschap met heggen, boomsingels en watergangen.”
Hofman roept op tot samenwerking
Hofman roept boeren, landgoederen, bewoners en Rijkswaterstaat op om samen verder te kijken naar de toekomst van het gebied. “Laten we samenwerken aan een gebied dat ruimte biedt aan natuurinclusieve landbouw, versterking van natuur en landschap, waterveiligheid, drinkwaterbescherming en beleefbaarheid, met respect voor het unieke historische cultuurlandschap.”
Reactie vanuit IJsselgebied
IJsselambassadeur en rivierjournalist Wim Eikelboom noemt de keuze van Rheden opvallend, maar wijst op risico’s voor grondwater en drinkwaterwinning. Volgens hem vreest de gemeente onherstelbare schade aan het cultuurhistorische landschap en kiest zij liever voor natuurinclusieve landbouw in de Havikerwaard.
Provincie werkt aan nieuw beleid
De provincie Gelderland werkt ondertussen aan een nieuw ontgrondingenbeleid. Daarin wil de provincie ruimte blijven bieden aan zand- en kleiwinning, zolang schade aan het landschap wordt gecompenseerd, bijvoorbeeld door nieuwe natuur aan te leggen. K3Delta heeft overigens meerdere zandwinningen in de regio. Het bedrijf wint niet alleen zand in de Havikerwaard bij De Steeg, maar is ook actief in de Gendtse Waard, de Bemmelse Waard, de Drutense Waarden en de Ooijse Graaf bij Erlecom.
